Waarom heb je overgewicht?

Persoon op weegschaal

Snoepen is niet goed voor je: slecht voor je tanden en slecht voor je gewicht. What’s new? En dat het verstandig is om gezonder te eten, niet de hele rol koek leeg te eten en meer te gaan sporten, ja, ook dat weten we wel. 

Als dat nou eens alles was. Dan zou niet 50% van de Nederlanders met overgewicht kampen. Dan zou het aantal kinderen met overgewicht niet meer zo dramatisch toenemen als het nu doet. Tja, als dat nou écht alles was. Maar dat is het niet.

Wat zijn de oorzaken van overgewicht?

Vrouw houdt chocolade ijsje vast

In feite ontstaat overgewicht door een overschot aan energie dat je lichaam gaat opslaan als vet. Eet je meer dan je verbruikt dan is er sprake van zo’n overschot en zul je dus aankomen. In enkele gevallen speelt een ziekte of andere lichamelijke oorzaak hier een rol in. Meestal ontstaat overgewicht echter door een verkeerde balans tussen eten en energie verbruiken. Dat kun je oplossen door gezonder en minder te gaan eten. Diëten, noemen we dat. Je eet gedurende een bepaalde periode minder, valt af en kan daarna weer terugvallen op je oude eetgewoonten. Helaas komen de kilo’s dan meestal weer net zo snel terug als ze er af gingen. Niet zo’n succes dus. 

Zo’n dieet is eigenlijk niet vol te houden en het ‘gewone’ eetpatroon heeft duidelijk niet het gewenste effect. De middenweg, gezond eten, zou beter zijn. Je moet niet gedurende een korte periode afvallen, maar je leefstijl voor goed aanpassen. Dan verdwijnt overgewicht pas echt. En daar zit de crux: dat vinden we vaak moeilijk. Er zijn tal van factoren die bijdragen aan het ontstaan van overgewicht en pas wanneer je de vinger op de zere plek(ken) legt, kun je tot echte verandering komen. Maar wat zijn al die factoren waardoor je aankomt dan?

Tradities en gewoontes

Om te beginnen: wij Nederlanders hebben enkele tradities die niet bepaald gezond zijn. Neem de tradities rondom een verjaardag. We grijpen dit moment graag aan om alle lekkere dingen uit de kast te trekken. Een verjaardag zonder taart is bijna gek te noemen. En geef je een feestje dan zorg je ook dat er na de taart nog chipjes, nootjes, toastjes en een plank met kaas en worst op tafel komen. Je wil je gasten immers verwennen en jezelf ook, je bent per slot van rekening jarig. 

Cupcakes met toefjes slagroom

Je bent natuurlijk niet de enige die jarig is. Vaak is er nog een partner die zijn verjaardag viert, eventueel je kinderen en dan nog al die familieleden en vrienden die (ja, duh) ook ieder jaar weer jarig zijn. Tel maar eens bij elkaar op hoeveel verjaardagen dat zijn. 

En we vieren het niet alleen thuis, nee, we trakteren ook op ons werk of op school. Dus collega’s en klasgenootjes verzorgen ook nog eens één traktatie per persoon. Per jaar. Met een klas van dertig kinderen zijn dat dus dertig traktaties per jaar. Plus de twee juffen die hun functie delen. Tweeëndertig traktaties. Dat is pak ‘m beet 1 tot 2 keer per week een traktatie. Op het werk is het niet anders, misschien heb je zelfs wel meer dan dertig collega’s met wie je traktaties uitwisselt. 

Nu gaat het alleen nog maar om verjaardagen, maar zo zijn er diverse tradities aan te wijzen waarbij snoep, koek, taart of snacks in het middelpunt staan. De geboorte van een kind vieren we met beschuit met muisjes, rondom Sinterklaas staat er strooigoed en chocola op het menu, bij kerst horen kerstkransjes, bij Sint Maarten, Halloween en Drie Koningen wordt snoep uitgedeeld, met pasen eten we chocolade eieren en bij de zomer hoort ijs. 

Gewoontes rondom eten

Naast al die “uitzonderingen” die onder het kopje tradities vallen, hebben we ook heel veel dagelijkse gewoontes rondom eten. Dat begint bij het ontbijt met brood en zoetigheid, de koffie met een koek, de lunch met vlees, kaas en nog wat zoetigheid, een chocolaatje bij de thee, avondeten met iets toe en voor volwassenen vaak nog een zoete of hartige snack ’s avonds op de bank. Ook de wekelijkse patatdag en de extra lekkernijen in het weekend zijn gewoontes.

Bakje met patat

Gewoontes zijn voor iedereen anders en ze ontstaan ook om verschillende redenen. Bijvoorbeeld uit tijdsnood, weinig zin of omdat iets heel lekker is. Zo kan het zijn dat je op een vrijdag uit je werk komt, geen zin hebt om te koken en patat haalt. Het smaakt lekker, je zit daarna goed vol en je hebt er geen werk aan gehad. Bovendien hoef je geen pannen af te wassen of de keuken op te ruimen, die ziet er nog net zo uit als vanochtend. Bordje in de vaatwasser en klaar! Wanneer je de week erna op vrijdag klaar bent met werken kom je langs de snackbar. Tja, dat was vorige week wel erg makkelijk en de verleiding is de groot om het niet te doen. Dus: je eet die avond weer patat. De weken erna verloopt het precies zo en na enige tijd ben je er aan gewend geraakt. Vrijdag patat eten is een gewoonte geworden. 

Deze gewoontes, hoe ze ook ontstaan zijn, bepalen voor een groot deel hoe ons eetpatroon er uit ziet. Ze gaan volledig automatisch, je hoeft er niet meer over na te denken. Qua tijdsbesparing heel fijn, qua gezondheid wat minder. Althans, als je huidige eetpatroon niet gezond genoeg is.  

Geen tijd 

Dan is er nog ons chronisch gebrek aan tijd. Geen tijd om te koken, geen tijd om na te denken over een boodschappenlijstje, geen tijd voor recepten en al helemaal geen tijd om na te denken of je eetpatroon voedzaam en gezond is. 

Gouden wekker met zwarte wijzers

In deze tijd hebben we het nog al eens druk. Is het niet met werk en gezinsleven, dan wel met een sociaal leven, onze smartphone, tv of ander beeldscherm. De hoeveelheid prikkels in deze tijd is groot, veel groter dan pak ‘m beet vijftig jaar geleden. Enerzijds kan het mobiele tijdperk een meerwaarde zijn als het gaat om het vinden van informatie en contact leggen, anderzijds kan het dagelijkse bezigheden in de weg staan die wellicht ook van belang zijn. Zoals nadenken over je leefstijl of stil staan bij tradities en gewoontes die je gezondheid in de weg staan.  

Geen tijd? Gat in de markt!

Die drukte is voor veel producenten een gouden kans geweest. Ze hebben producten ontwikkeld die inspelen op ons tijdgebrek. Zo zijn er de bekende pakjes en zakjes in de supermarkt waarmee je werkelijk ieder gerecht wel kunt maken. Er zijn repen ontwikkeld die je in je lunchbehoefte voorzien, smoothies die voor ontbijt door kunnen en diverse kant en klaar maaltijden die je zo de oven of magnetron in kunt schuiven als je ’s avonds thuiskomt.

Gangpad supermarkt met chips

Ook op het gebied van snacks was voor producenten winst te behalen: als je geen tijd hebt voor een volledige maaltijd, dan maar een energierijke snack. En wij maken daar gretig gebruik van. Daarnaast staan er ook veel meer ongezonde producten in de schappen dan vroeger. Chocolade en snoep hebben hun eigen gangpad in beslag genomen, zo ook chips en frisdranken. In de loop der jaren zijn de porties ook nog eens vele malen groter geworden, waardoor je ook heel makkelijk te veel eet. Voor producenten natuurlijk gunstig! 

Marketing en reclame

Al die producten moeten natuurlijk verkocht worden, liefst in grote hoeveelheden. Er worden experts bij gehaald om uit te zoeken hoe het product moet smaken, ruiken en ogen om zo aantrekkelijk mogelijk te zijn. Je wordt gelokt voor een eerste aankoop en daarna zien producenten je het liefst verslingerd aan hun product, zodat je blijft kopen.

Oude coca-cola reclame

Ook in de supermarkt worden trucs gebruikt om je zoveel mogelijk te laten besteden. De hoogte in het schap is een bekende, maar wat dacht je van de breedte van het gangpad, de kleuren in de winkel, het licht en de muziek?

En vergeet vooral de reclames niet die je aanmoedigen om al die lekkere dingen te kopen. Appels en peren zijn niet in verleidelijke zakjes of doosjes verpakt en ze beloven ook geen extravagante smaaksensatie: het zijn gewoon appels en peren. In tegenstelling tot koekjes en snoepjes en repen chocola die een verpakking hebben met allerlei beloftes en verleidingen. 

Niet alleen op tv, maar ook langs de weg, in tijdschriften, via folders en op websites en sociale media wordt je geconfronteerd met al dat lekker eten. En alle bovengenoemde factoren worden optimaal ingezet om jou te verleiden. Nee zeggen wordt je dus best moeilijk gemaakt.

Gezond eten is duurder geworden

Daarnaast is de verhouding compleet scheef getrokken wanneer het op de kosten van gezond en ongezond eten aankomt. Een verse appel kost al gauw 59 cent. Terwijl je een appelkoek al voor 11 cent kunt kopen (Trouw, 2017). Je weet heus wel welke gezonder is, maar daar heeft jouw portemonnee natuurlijk totaal geen boodschap aan. Het is nu eenmaal zo dat de prijs van suiker sinds 2000 is gedaald met maar liefst 18% en de prijs van groenten en fruit is gestegen met respectievelijk 46% en 43% (Foodwatch, 2018). 

Snoep spiesjes

In het gangpad vol zoetigheid kun je meer waar voor je geld krijgen dan in het vers schap. Op deze manier wordt het niet makkelijker om gezond te kiezen, vooral niet als je met een beperkt budget de boodschappen doet.

En al die andere oorzaken…

Naast bovengenoemde factoren zijn er nog tal van aspecten te noemen die bijdragen aan gewichtstoename. Neem bijvoorbeeld:

  • Emotie eten, waarbij je meer gaat eten om jezelf te troosten als je boos of verdrietig bent.
  • Het belonen met eten (dat heb ik écht verdient na zo’n dag)
  • Gebrek aan motivatie om gezonder te gaan leven
  • Slaaptekort, waardoor je minder vet verbrand en wellicht ook een langere dag hebt met meer eetmomenten
  • Te weinig beweging
  • Leeftijd
  • Ziekte
  • Medicatie
  • Erfelijke aanleg

Laat dus duidelijk zijn: er komt meer bij overgewicht kijken dan het simpele sommetje van ‘teveel eten = aankomen’. Natuurlijk is dat wel de basis, maar wil je het tij echt keren dan zul je daar bewust mee aan de slag moeten gaan. De enkeling bij wie gewichtsverlies zomaar vanzelf plaatsvindt, die heeft geluk. Maar ik ben die persoon nog niet tegengekomen. 

Het belang van coaching bij afvallen

Het kom er op neer dat een gezond gewicht binnen handbereik is met de juiste manier van eten, denken en doen. Nogmaals: dat is voor veel mensen niet makkelijk.  En dat is waar coaching om de hoek komt kijken.

Om deze gewoontes, gewenningen en marketingtrucs de baas te blijven hebben veel mensen een helpende hand nodig. Niet alleen via steun uit de omgeving, maar ook via coaching om zichzelf weerbaarder te maken en patronen te doorbreken. Met hulp kom je daar veel sneller dan wanneer je de kar alleen probeert te trekken.

Vrouw springt over water van oever naar oever

Wees niet bang om de stap te zetten en schakel hulp in. In plaats van dit te zien als een teken van zwakte, kun je dit beter zien als teken van kracht. Want hulp vragen vinden we allemaal best wel lastig en het is juist ontzettend sterk als jij die hulp gewoon durft aan te nemen!


Volg en like

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *